Sidebar

17
Chủ nhật, 12

Đến với những bài thơ viết trong Tháng Bảy- Phần II

Người Hiệp Hòa

II/ BÀI THƠ “ KÝ ỨC VỀ MẸ” CỦA TRỊNH QUANG MINH 
Khác với bài thơ “ Đất nước- Mẹ” của Chu Quang Hiển, bài thơ “ Ký ức về Mẹ” của Trịnh Quang Minh viết về một chủ đề khác . Cũng là sự đợi chờ, là sự hy sinh , nhưng không phải là sự đợi chờ, hy sinh của người Mẹ- người Vợ liệt sĩ trong chiến tranh . Mà là sự đợi chờ người yêu trong tuyệt vọng, và cuối cùng đổi lấy sự lỡ làng, đành chấp nhận cảnh làm mẹ đơn thân của biết bao cô gái TNXP anh hùng thời chống Mỹ. Bài thơ mượn lời của người con để nói về bao sự đắng cay, tủi hờn và cả sự hy sinh quên mình của người Mẹ - một chiến sĩ TNXP Trường Sơn đã đi qua một thời đạn lửa. “ Ký ức về Mẹ” được Trịnh Quang Minh viết bằng thể thơ lục bát , giàu cảm xúc trữ tình lắng đọng . Bài thơ là cả một câu chuyện xúc động về cuộc đời của một cô gái TNXP Trường Sơn năm xưa mà anh đã gặp trong đời :

“…Nhập ngũ năm 70
Vào Nam năm 71
Xuất ngũ năm 76…”
….
Mấy dòng ngắn ngủi vậy thôi
Hồ sơ của Mẹ một thời Trường Sơn
Nắng mưa, đói rét, đạn bom
Sốt rừng, chất độc da cam trắng trời

Chẳng còn dáng vóc xinh tươi
Chẳng còn mái tóc đen ngời gỗ mun
Chỉ còn ký ức Trường Sơn
Mối tình bên suối, nụ hôn vội vàng…

Về quê, thân gái lỡ làng
Song thân khuất núi, xóm làng xác xơ
Quê nghèo nắng cháy đồng khô
Anh em tứ tán bến bờ khắp nơi…
Mái tranh mình Mẹ đơn côi
Từng đêm vò võ Mẹ ngồi ngóng tin
Người xưa… tăm cá bóng chim
Trăng tròn, trăng khuyết bên thềm mười năm…

Qua rồi thời “sáo sang sông…”
Qua rồi, “chiếc lá diêu bông” muộn màng…
…Và Mẹ chấp nhận phũ phàng
Cắn răng chịu đựng xóm làng xăm soi

Chính chuyên ghi dạ để đời
Đành thất tiết để có người cậy trông
Bao đêm giằng xé cõi lòng
Bao nhiêu hờn tủi chất chồng từ đây

Chiến trường bom đạn cuồng quay 
Không bằng cay nghiệt bủa vây phận nghèo
Đôi vai gầy guộc chống chèo
Hy sinh tất cả bao điều vì con

Tảo tần khoai sắn thay cơm
Cho con giọt sữa ngọt thơm thành người
Trưa hè cánh võng à ơi
Cho con dịu mát một đời tiếng ru

Đêm đông giá buốt mây mù
Cho con hơi ấm nhân từ ánh dương 
…Bây giờ con đã lớn khôn
Công ơn của Mẹ còn hơn biển trời

Mẹ cho con được làm người
Mẹ cho con cả bầu trời ước mơ
Mênh mang cánh én tuổi thơ
Nâng con vững bước bến bờ tương lai …

Trịnh Quang Minh – Tháng 7-2012

Mở đầu bài thơ là ba dòng trích ngang ngắn ngủi nhưng là cả 6 năm dài dằng dặc của người nữ TNXP trên tuyến lửa Trường Sơn trong những năm đánh Mỹ. Chị nhập ngũ năm 1970 . Rồi vào Nam năm 1971. 1976 chị xuất ngũ về quê. Năm năm ở Trường Sơn, trong mưa bom bão đạn , chị đã cùng với hàng triệu những thanh niên Việt Nam thời đó đi qua chiến tranh cùng với muôn ngàn những gian khổ, hy sinh. Những câu thơ tiếp theo được viết bằng phép liệt kê cô đọng, nhịp thơ linh hoạt, lúc chậm rãi như lời thủ thỉ tâm tình, khi hối hả như âm điệu của cái thời đạn lửa . Lời thơ của anh có sức truyền cảm, lay động trái tim người đọc khi nói về những gian khổ, hy sinh của người con gái Trường Sơn những năm đánh Mỹ:

Mấy dòng ngắn ngủi vậy thôi
Hồ sơ của Mẹ một thời Trường Sơn
Nắng mưa, đói rét, đạn bom
Sốt rừng, chất độc da cam trắng trời

Chẳng còn dáng vóc xinh tươi
Chẳng còn mái tóc đen ngời gỗ mun
Chỉ còn ký ức Trường Sơn
Mối tình bên suối, nụ hôn vội vàng…

5 năm đằng đẵng ở Trường Sơn , luôn đối mặt với cái chết cận kề, trải bao nắng mưa, đói rét, đạn bom , trải qua cả chất độc da cam Mỹ rải trắng trời ,trải qua những cơn sốt rét run người , chị và đồng đội của mình đã gửi lại Trường Sơn những gì đẹp nhất của một thời con gái. Điệp từ “ chẳng còn” liên tiếp lặp lại trong hai câu thơ như găm vào lòng người đọc những cảm nhận xót xa về sự hy sinh không hề nhỏ : “ chẳng còn vóc dáng xinh tươi/ chẳng còn mái tóc đen ngời gỗ mun”. Với người con gái, bao giờ cũng “ nhất dáng- nhì da” và “ cái răng cái tóc là góc con người”- nhưng chiến tranh đã lấy đi của các chị gần như là tất cả. Các chị chỉ còn giữ lại cho riêng mình những ký ức vẹn nguyên của một thời hoa lửa. Giữ lại cho mình một mối tình trong trẻo bên dòng suối Trường Sơn và dư vị của nụ hôn vội vàng tiễn Anh ra trận. Để rồi, cứ thế đợi chờ và chờ đợi . Anh đi mãi không về với chị. Chiến tranh đã kết thúc từ lâu. Chị đã xuất ngũ về quê. Bao đổi thay, còn mất. Thân gái năm nao nay đã bước sang tuổi lỡ làng. Nhưng chị vẫn đêm ngày vò võ đợi tin anh. 5 năm. Rồi 10 năm – vẫn đợi. Đoạn thơ ngắn, cô đọng mà như là những thước phim tư liệu rất thực của biết bao số phận những nữ TNXP Trường Sơn ngày xưa ấy :

Về quê, thân gái lỡ làng
Song thân khuất núi, xóm làng xác xơ
Quê nghèo nắng cháy đồng khô
Anh em tứ tán bến bờ khắp nơi…
Mái tranh mình Mẹ đơn côi
Từng đêm vò võ Mẹ ngồi ngóng tin
Người xưa… tăm cá bóng chim
Trăng tròn, trăng khuyết bên thềm mười năm…

Qua rồi thời “sáo sang sông…”
Qua rồi, “chiếc lá diêu bông” muộn màng…
Đợi mãi . Nhưng không thể đợi đến hết cuộc đời. Chị không phải là người phụ nữ bế con ngóng tin chồng để rồi hóa đá Vọng phu. Chị chưa bao giờ được làm Mẹ cả. Chị vẫn còn phải sống và làm tròn thiên chức của mình. Thế rồi, chị đã cắn răng vượt qua biết bao sự săm soi, định kiến của người đời. Chị dũng cảm phá cả quả bom trong chính bản thân mình để vượt lên số phận. Trịnh Quang Minh đã rất khéo léo khi phản ánh sự giằng xé nhiều chiều trong lòng nhân vật ở tình cảnh éo le này của người phụ nữ lỡ làng sau cuộc chiến:

…Và Mẹ chấp nhận phũ phàng
Cắn răng chịu đựng xóm làng xăm soi

Chính chuyên ghi dạ để đời
Đành thất tiết để có người cậy trông
Bao đêm giằng xé cõi lòng
Bao nhiêu hờn tủi chất chồng từ đây

Và thế là, từ trong đắng cay, từ trong “ hờn tủi chất chồng” con đã ra đời . Rồi con lớn lên trong sự yêu thương chở che của Mẹ. Những năm tháng đất nước mình lầm lũi sống trong thời bao cấp, người mẹ ấy đã gắng hết sức mình nuôi nấng con thơ trong cái cảnh nghèo hèn, đơn côi nơi quê mùa lam lũ. Phép so sánh trong đoạn thơ này đã nói lên tất cả những gì cần nói về sự hy sinh của người mẹ tảo tần:
Chiến trường bom đạn cuồng quay 
Không bằng cay nghiệt bủa vây phận nghèo
Đôi vai gầy guộc chống chèo
Hy sinh tất cả bao điều vì con

Hy sinh mãi rồi cũng có ngày thắng lợi . Như một quy luật ở đời : trồng cây sẽ có ngày hái quả. Người con của chị đã lớn lên. Lớn lên từ bao giọt sữa mát lành, lớn lên từ những tiếng à ơi bên cánh võng và cả lớn lên trong muôn nỗi nhọc nhằn. Con đã thật sự trưởng thành và cảm nhận thật rõ ràng công ơn của Mẹ . Đoạn cuối của bài thơ kết thúc bằng âm điệu rộn ràng, đầy ắp niềm vui và ngập tràn ánh dương ngày mới :

Tảo tần khoai sắn thay cơm
Cho con giọt sữa ngọt thơm thành người
Trưa hè cánh võng à ơi
Cho con dịu mát một đời tiếng ru

Đêm đông giá buốt mây mù
Cho con hơi ấm nhân từ ánh dương 
…Bây giờ con đã lớn khôn
Công ơn của Mẹ còn hơn biển trời

Mẹ cho con được làm người
Mẹ cho con cả bầu trời ước mơ
Mênh mang cánh én tuổi thơ
Nâng con vững bước bến bờ tương lai …

Hóa thân vào nhân vật người con, anh Trịnh Quang Minh đã hoàn thành bài thơ theo cách riêng, đậm chất nhân văn như thế. Bài thơ này, nói như anh thổ lộ là dành tặng cho mẹ con chị HP. Đó là một câu chuyện thật về một con người có thật. Như để đền đáp công ơn của mẹ, người con đã đỗ Đại học loại ưu . Đó là cái kết đẹp như cổ tích trong một chặng đường đời gian khổ của người nữ TNXP Trường Sơn năm xưa – đã biết sống và vượt lên số phận. Và trong Tháng Bảy thiêng liêng này, bài thơ “ Ký ức về Mẹ” của anh Trịnh Quang Minh lại góp thêm tiếng nói tri ân về những sự hy sinh to lớn, lặng thầm của biết bao cô gái Trường Sơn trong những năm đánh Mỹ !

25-7-2017

TRẦN THANH